BlogOkolica i atrakcje
Puszcza Piska: szlaki, rezerwaty i miejsca warte zobaczenia
Największy las Mazur: sosna mazurska, jelenie i żurawie, rezerwat Zakręt z pływającymi wyspami, Krutynia, Jezioro Nidzkie z Leśniczówką Pranie i cztery leśne pętle rowerowe. Do tego zasady w lesie i plan dnia w puszczy.
Na południe od Mikołajek zaczyna się największy las Mazur: Puszcza Piska. Sosny wysokie jak maszty, ciche jeziora, rzeka Krutynia i rezerwaty, w których jeziorka mają pływające wyspy. Podpowiadamy, co warto zobaczyć, którędy pojechać rowerem i jak zaplanować dzień w puszczy, kiedy mieszkacie w naszych domkach.
Nasze domki stoją w Faszczach, nad Jeziorem Głębokim, 5 km od Mikołajek. Kiedy goście mają dość plaży i portu, wysyłamy ich do puszczy: na spacer do rezerwatu, na kajak po Krutyni albo na rower leśnymi drogami. Zebraliśmy tu miejsca, które polecamy najczęściej, z czasem dojazdu od nas.
Fakty o puszczy podajemy według Wikipedii, a opisy miejsc i czasy dojazdu według naszej zakładki Atrakcje. Godziny otwarcia muzeów, ceny i zasady wstępu zmieniają się co sezon, więc sprawdźcie je przed wyjazdem.
Rozdział 01
Puszcza Piska: największy las Mazur
Około stu tysięcy hektarów lasów, jezior i torfowisk. Puszcza Piska to największy zwarty kompleks leśny na Mazurach.
Puszcza Piska ma około 100 tysięcy hektarów. Rozciąga się wokół południowej części Wielkich Jezior Mazurskich, między Mikołajkami, Mrągowem, Piszem, Szczytnem i Rucianem-Nidą, i leży na terenie aż 16 gmin w trzech województwach. Dawniej nazywano ją Puszczą Jańsborską, od dawnej nazwy Pisza, a po niemiecku Johannisburger Heide.
Krajobraz puszczy zmienia się z północy na południe. Na północy, bliżej Mikołajek, są morenowe wzgórza i długie, wąskie jeziora rynnowe. Na południu ciągną się płaskie, piaszczyste równiny, które zostawiły wody topniejącego lodowca, a w obniżeniach leżą torfowiska.
Połowa puszczy należy do Mazurskiego Parku Krajobrazowego, utworzonego w 1977 roku. Siedziba parku jest w Krutyni, wsi nad rzeką o tej samej nazwie, w samym środku lasów.

100 tys. ha
Największy las na Mazurach.
16 gmin
W trzech województwach.
14 rezerwatów
Jeziora, lasy, rzeka i torfowiska.
Od 1977 roku
Mazurski Park Krajobrazowy.
Rozdział 02
Sosna mazurska i inne drzewa puszczy
Puszcza pachnie żywicą. Rządzą tu sosny i świerki, a najbardziej znana jest sosna mazurska, wysoka i prosta jak maszt.
Puszcza Piska to przede wszystkim lasy sosnowe i świerkowe, które rosną na piaszczystej glebie. Domieszkę tworzą brzozy, osiki, klony, olchy i dęby, a dęby spotkacie głównie w południowej części puszczy. W podszycie rosną jałowiec, leszczyna, jarzębina, czeremcha i kruszyna.
Dumą puszczy jest sosna mazurska. Dorasta do 40 metrów wysokości i dożywa 200 lat, a jej pień jest długi, prosty i rudy u góry. Takie drzewa rosną m.in. nad wschodnimi brzegami Jeziora Mokrego. Stając pod nimi, trzeba mocno zadrzeć głowę.
Między lasami leżą torfowiska, największe przy jeziorach Roś, Pogubie i Łuknajno oraz w dolinie Krutyni. Wiosną bieleją tam kępy wełnianki, a w runie puszczy rosną rośliny chronione: lilia złotogłów, wielosił błękitny, rosiczka okrągłolistna, wawrzynek wilczełyko i dziesięć gatunków storczyków. Podziwiajcie je, ale nie zrywajcie.


Rozdział 03
Zwierzęta: jelenie, łosie, bobry i żurawie
W puszczy żyją jelenie, łosie, bobry i wilki, a od niedawna także rysie. Trzeba tylko wiedzieć, kiedy patrzeć.
W Puszczy Piskiej żyją jelenie, łosie, sarny, dziki, bobry, zające i lisy, a także wilki i, od niedawna, rysie. Dawniej żyły tu nawet tury, niedźwiedzie i rosomaki. Z ptaków spotkacie żurawie, bociany i głuszce, a cały obszar jest ostoją ptaków o znaczeniu europejskim.
Dzikie zwierzęta najłatwiej zobaczyć wcześnie rano albo o zmierzchu, na skraju lasu, przy łąkach i nad wodą. Idźcie cicho, zatrzymujcie się często i weźcie lornetkę. Ślady bobrów, czyli ścięte drzewa przy brzegu, znajdziecie przy wielu leśnych jeziorach i rzekach.
Jeśli chcecie mieć pewność, że zobaczycie zwierzęta z bliska, jedźcie do Parku Dzikich Zwierząt w Kadzidłowie (14 km od domków, ok. 25 min autem). Rodzime gatunki ogląda się tam podczas spaceru, co jest świetnym pomysłem na wycieczkę z dziećmi.

Jelenie i łosie
Najczęściej o świcie przy łąkach.
Żurawie
Słychać je wiosną z daleka.
Bobry
Ścięte drzewa przy brzegach.
Lornetka
Najlepszy sprzęt na spacer.
Rozdział 04
Rezerwaty: czternaście miejsc pod ochroną
Czternaście rezerwatów chroni najcenniejsze jeziora, lasy i torfowiska puszczy. Cztery z nich polecamy na pierwszą wycieczkę.
W Puszczy Piskiej jest czternaście rezerwatów przyrody: Jezioro Lisunie, Jezioro Łuknajno, Jezioro Nidzkie, Jezioro Pogubie Wielkie, Jezioro Warnołty, Królewska Sosna, Krutynia, Krutynia Dolna, Ławny Lasek, Pierwos, Piłaki, Pupy, Strzałowo i Zakręt. Część z nich chroni jeziora i ptaki, część stare lasy, a część torfowiska.
Nie wszystkie są łatwo dostępne, a w niektórych obowiązują ograniczenia wstępu. Na pierwszy raz wybierzcie te, do których prowadzą ścieżki, kładki albo szlak wodny. Czas dojazdu podajemy od naszych domków.
- 01
Zakręt
Trzy leśne jeziorka z pływającymi wyspami torfowców. Krótka ścieżka i kładka.
Z domkówok. 35 min autem
- 02
Krutynia Dolna
Dolna Krutynia, starorzecza i nadrzeczna roślinność. Najlepiej z kajaka.
Z domkówok. 35 min autem
- 03
Jezioro Łuknajno
Płytkie jezioro przy Śniardwach, jedno z najważniejszych miejsc łabędzia niemego.
Z domkówok. 25 min autem
- 04
Jezioro Nidzkie
Długie, ciche jezioro w sosnowym lesie, nad nim Leśniczówka Pranie.
Z domkówok. 45 min autem
Rozdział 05
Rezerwat Zakręt: jeziorka z pływającymi wyspami
Krótki spacer przez stary las prowadzi do trzech ciemnych jeziorek. Po ich powierzchni dryfują wyspy z mchu.
Rezerwat Zakręt leży niedaleko Krutyni. Utworzono go już w 1957 roku, a dziś ma około 106 hektarów. Chroni dwustuletni bór mieszany i trzy niewielkie jeziorka dystroficzne, czyli jeziorka o ciemnej, kwaśnej wodzie, otoczone torfowiskiem.
Największą ciekawostką Zakrętu są pływające wyspy. To płaty roślin torfowiskowych, które odrywają się od kożucha mchów przy brzegu i dryfują po tafli. Jeziorka powoli zarastają, a ciemna woda z wyspami z mchu wygląda jak scena z bajki. Na torfowisku rosną rosiczka okrągłolistna, żurawina błotna i borówka bagienna, a na skraju rezerwatu stoi Mazurski Dąb Bartny, który ma około trzystu lat.
Do jeziorek prowadzi krótka leśna ścieżka z kładką, więc spacer przejdą też dzieci. Z naszych domków jedziecie tu ok. 35 min autem. Pamiętajcie, że w rezerwacie chodzimy tylko wyznaczoną ścieżką.


Rozdział 06
Krutynia i Krutyń: rzeka w sercu puszczy
Krutynia płynie przez sam środek puszczy. To jeden z najpiękniejszych szlaków kajakowych w Polsce i dobry powód, żeby zostać na cały dzień.
Krutynia to leśna rzeka z przejrzystą wodą, która płynie przez jeziora i lasy Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Dolny odcinek rzeki chroni rezerwat Krutynia Dolna, a najlepiej poznać go z kajaka. Kto nie chce wiosłować, może przepłynąć fragment rzeki pychówką, drewnianą łodzią, którą przewoźnik prowadzi, odpychając się od dna długim drągiem.
Krutyń to wieś, od której zaczyna się wiele krótkich spływów. Stoją tu drewniane domy, przystanie i Izba Przyrodnicza Mazurskiego Parku Krajobrazowego, mała ekspozycja, po której łatwiej rozpoznać rośliny i zwierzęta spotkane potem w lesie. Z naszych domków dojedziecie tu ok. 35 min autem.
Niedaleko, w Wojnowie, stoi dawny klasztor staroobrzędowców z 1847 roku i molenna z 1921 roku. Odcinki spływu, czasy i rady, jak zaplanować dzień na wodzie, opisujemy w artykule Spływ kajakowy Krutynią.

Rozdział 07
Jezioro Nidzkie i Leśniczówka Pranie
Najdalej na południe wysunięte jezioro szlaku: długie, wąskie i ciche, bo na większości jego powierzchni nie wolno pływać motorówkami.
Jezioro Nidzkie ma około 23 kilometrów długości i najwyżej 3,8 kilometra szerokości. Wije się przez sosnowe lasy od Rucianego-Nidy na południe, a jego średnia głębokość to około 6 metrów. Na większości jeziora obowiązuje zakaz używania silników spalinowych, więc słychać tu głównie wiatr, ptaki i plusk wioseł. Na jeziorze jest rezerwat przyrody Jezioro Nidzkie.
Nad brzegiem Nidzkiego, w lesie, stoi Leśniczówka Pranie, w której mieszkał poeta Konstanty Ildefons Gałczyński. Dziś jest tu jego muzeum, a latem odbywają się koncerty. Obok leśniczówki jest pomost z widokiem na jezioro. Usiądźcie na chwilę i popatrzcie, jak las schodzi do samej wody. Z naszych domków do Prania jedziecie ok. 45 min autem.



Rozdział 08
Szlaki rowerowe: cztery pętle przez puszczę
Puszczę najlepiej poczuć z siodełka roweru. Cztery leśne pętle, od krótkiej wycieczki z Krutyni po cały dzień wokół Bełdan.
- 01
Rezerwaty Krutyńskie
Z Krutyni leśnymi drogami przez rezerwaty Krutynia Górna i Królewska Sosna, wzdłuż Jeziora Mokrego, obok około 300-letniego Dębu nad Mukrem.
Trasa14,5 km · ok. 1,5 h
- 02
Jezioro Mokre
Dookoła Jeziora Mokrego przez Cierzpięty, Uklankę i Zgon. Punkt widokowy i stare drewniane domy po drodze.
Trasa26 km · ok. 2 h
- 03
Pętla Bełdany
Drogami puszczy, z promem linowym i śluzą Guzianka. Na terenie hodowli konika polskiego konie wychodzą na drogę.
Trasa39,1 km · ok. 3 h · 182 m podjazdów
- 04
Na południe od Mikołajek
Z przeprawą promową, przez Popielno z konikami polskimi i obok Galindii. Najbliżej naszych domków.
Trasa24,5 km · ok. 2 h · 93 m podjazdów
Leśne drogi w puszczy są przeważnie piaszczyste albo szutrowe, a na niektórych odcinkach trafiają się korzenie, więc lepiej sprawdzi się rower trekkingowy niż szosowy. Na trasach z promem przed wyjazdem sprawdźcie, czy prom kursuje, bo pływa tylko w sezonie.
Pętla Bełdany prowadzi przez teren hodowli konika polskiego w Popielnie. Konie często wychodzą tam na drogę, więc zwolnijcie i dajcie im przejść. Najbliżej naszych domków zaczyna się mała pętla na południe od Mikołajek, a wszystkie trasy z mapami opisujemy w artykule Trasy rowerowe wokół Mikołajek.


Rozdział 09
Leśniczówki i muzea: pisarze, figurki i przyroda
W puszczy mieszkali pisarze i poeci, a w małych muzeach czekają historie, których nie znajdziecie w przewodnikach.
Muzeum Ernsta Wiecherta w Piersławku
W leśniczówce w Piersławku urodził się Ernst Wiechert, pisarz, który opisywał mazurskie lasy i ich mieszkańców. Wnętrze, pamiątki i otaczający las tworzą spójną opowieść o dawnych Mazurach. Jedzie się tu od nas ok. 25 min autem.
Muzeum Regionalne w Pieckach
Małe muzeum z wielkim charakterem: gliniane figurki, mazurskie pamiątki i opowieści Walentyny Dermackiej. Dobre miejsce na deszczowe przedpołudnie, 22 km od domków, ok. 25 min autem.
Leśniczówka Pranie i Izba Przyrodnicza
Muzeum Gałczyńskiego nad Jeziorem Nidzkim opisujemy wyżej, a Izbę Przyrodniczą w Krutyni przy okazji Krutyni. Wszystkie cztery miejsca łatwo połączyć w jedną trasę po południowej części puszczy.

Rozdział 10
Historia: Puszcza Jańsborska i huragan z 2002 roku
Puszcza nie zawsze była tak spokojna. Przetrwała wieki wycinki i jeden z najsilniejszych huraganów w historii regionu.
Przez wieki puszczę traktowano jak źródło drewna i miejsce pod nowe wsie. Do połowy XVIII wieku lasy wycinano bez umiaru, dopiero później zaczęto gospodarować nimi z myślą o przyszłości.
Najbardziej dramatyczny dzień w najnowszej historii puszczy to 4 lipca 2002 roku. Huragan przeszedł wtedy nad trójkątem Orzysz, Pisz i Ełk. W samym Nadleśnictwie Pisz zniszczył około 12 tysięcy hektarów lasu, a w całej puszczy około 16 tysięcy hektarów. Ucierpiało około 35% lasów nadleśnictwa. Leśnicy szacują, że odbudowa potrwa około 60 lat.
W okolicach Pisza i Orzysza można więc trafić na miejsca, gdzie las jest wyraźnie młodszy i niższy niż gdzie indziej. Puszcza odrasta, ale powoli, tak jak wszystko w lesie.
Puszcza Jańsborska
Dawna nazwa, od Jańsborka, czyli Pisza.
4 lipca 2002
Huragan nad Orzyszem, Piszem i Ełkiem.
16 tys. ha
Tyle lasu zniszczył w całej puszczy.
Około 60 lat
Tyle potrwa odbudowa lasu.
Rozdział 11
Jak zwiedzać: pory roku, zasady i dzień z domków
Puszcza jest piękna o każdej porze roku. Kilka zasad, rzeczy do plecaka i pomysł na cały dzień z naszych domków.
Wiosna
Ptaki, żurawie i kwitnące runo.
Lato
Kajaki i kąpiele w leśnych jeziorach.
Jesień
Kolorowy las i grzyby.
Zima
Cisza, śnieg i ślady zwierząt.
- Rano
Śniadanie
Śniadania u nas od 7:00, potem w drogę.
- Przed południem
Zakręt
Krótki spacer do jeziorek z pływającymi wyspami.
- Południe
Krutyń
Obiad we wsi i rejs pychówką albo kajak.
- Po południu
Pranie
Leśniczówka Gałczyńskiego i pomost nad Nidzkim.
- Wieczór
Nasze jezioro
Kąpiel w Jeziorze Głębokim i ognisko.
Najprostszy plan na dzień w puszczy to pętla po jej południowej części: rano spacer w rezerwacie Zakręt, w południe Krutyń z obiadem i pychówką albo krótkim spływem, po południu Leśniczówka Pranie nad Jeziorem Nidzkim. Wieczorem wracacie do nas na kąpiel w Jeziorze Głębokim, 350 metrów od domków, i na ognisko na jednym z dwóch miejsc na terenie.
Kto woli zostać bliżej, może pojechać rowerem na pętlę przez Popielno albo wybrać się nad Śniardwy, o których piszemy w artykule Jezioro Śniardwy. Cały tydzień z dniem w puszczy rozpisaliśmy w artykule Tydzień na Mazurach. Chętnie podpowiemy też na miejscu: zadzwońcie pod numer 510 157 814 albo napiszcie na jakisluk@vp.pl.
Świetne miejsce. Cisza, spokój właściciele sympatyczni. Domki czyste i bardzo dobrze wyposażone (…). Jezioro jest bardzo czyste. (…) Naprawdę polecam bo można odpocząć od codzienności.
Rozdział 12
Najczęstsze pytania
Krótko o tym, o co goście pytają nas najczęściej, kiedy planują wycieczkę do puszczy.
Gdzie leży Puszcza Piska?
Puszcza Piska leży na Mazurach, wokół południowej części Wielkich Jezior Mazurskich, między Mikołajkami, Mrągowem, Piszem, Szczytnem i Rucianem-Nidą. Ma około 100 tysięcy hektarów i należy do 16 gmin w trzech województwach, głównie w warmińsko-mazurskim. Połowę puszczy obejmuje Mazurski Park Krajobrazowy.
Jakie rezerwaty w Puszczy Piskiej warto zobaczyć?
Na krótką wycieczkę polecamy rezerwat Zakręt z jeziorkami i pływającymi wyspami, rezerwat Krutynia Dolna, który najlepiej poznać z kajaka, rezerwat Jezioro Łuknajno z łabędziami niemymi i Jezioro Nidzkie z Leśniczówką Pranie. W całej puszczy jest czternaście rezerwatów.
Jakie zwierzęta żyją w Puszczy Piskiej?
W puszczy żyją m.in. jelenie, łosie, sarny, dziki, bobry, lisy i wilki, a od niedawna także rysie. Z ptaków spotkacie żurawie, bociany i łabędzie nieme. Zwierzęta najłatwiej zobaczyć wcześnie rano albo o zmierzchu.
Gdzie pojeździć rowerem po Puszczy Piskiej?
Dobre pętle to Rezerwaty Krutyńskie z Krutyni (ok. 14,5 km), pętla dookoła Jeziora Mokrego (ok. 26 km), Pętla Bełdany z promem i śluzą Guzianka (ok. 39 km) i mała pętla na południe od Mikołajek przez Popielno (ok. 24,5 km). Na trasach z promem sprawdźcie, czy prom kursuje.
Co zobaczyć nad Jeziorem Nidzkim?
Jezioro Nidzkie to długie, leśne jezioro na południu szlaku, na większości którego nie wolno używać silników spalinowych. Nad jego brzegiem stoi Leśniczówka Pranie z muzeum Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, a z pomostu obok rozciąga się widok na jezioro i puszczę.
Kiedy najlepiej pojechać do Puszczy Piskiej?
Każda pora ma swój urok. Wiosną słychać ptaki i kwitnie runo, latem są kajaki i kąpiele w leśnych jeziorach, jesienią las robi się kolorowy, a zimą jest cicho i pusto. Najwięcej zwierząt zobaczycie wcześnie rano i wieczorem.
Jak daleko jest z domków Kurka Wodna do Puszczy Piskiej?
Nasze domki stoją w Faszczach, 5 km od Mikołajek. Do Parku Dzikich Zwierząt w Kadzidłowie i do Muzeum Ernsta Wiecherta jedzie się od nas około 25 minut, do Krutyni około 35 minut, a do Leśniczówki Pranie około 45 minut.
Przeczytajcie także
Park wodny Tropikana i letnie baseny w Mikołajkach: plan na upał i na deszcz
Co jest w parku wodnym Tropikana, jak wygląda brodzik dla maluchów, sauny i baseny zewnętrzne, co oferują nowe letnie baseny w Mikołajkach, plaże w okolicy oraz gotowy plan na upał i na deszcz z domku nad jeziorem.
Okolica i atrakcje
Noclegi Ryn i okolice: domki nad jeziorem pół godziny od zamku
Hotel w zamku, gościniec w dawnym młynie, pensjonaty czy domek pod miastem? Gdzie nocować w Rynie, co zobaczyć w jeden dzień i jak dojechać. Uczciwie: nasze domki są 25,1 km od zamku w Rynie, pod Mikołajkami.
Praktycznie


